Về Một Vị Thầy Vừa Khuất Bóng: 
Thầy Trần Ngọc Huyến,  
Cựu Chỉ Huy Trưởng TVBQGVN

Phạm Đình Thừa

Trong đời sống một con người, ngoài các đấng phụ mẫu, chúng ta còn hân hạnh có được nhiều vị thầỵ Thầy văn, thầy võ và một số các vị thầy linh tinh trong nghề nghiệp. Nếu theo "ý kiến" của vị "Thầy muôn thuở" (Vạn thế sư biểu) Khổng Tử, "tam nhân đồng hành tất hữu ngã sư", thì con số các vị thầy trong đời sống bình thường, phải nói là đếm không xuể. Các vị xuất hiện, có khi như đom đóm lập lòe, khi như trăng rằm vằng vặc trong đời tạ Có những vị thầy "hệ số nhỏ", những vị thầy "hệ số lớn" (trong chương trình giáo dục bậc Trung học Đệ nhị cấp, thập niên 60); tuy nhiên, không nhiều thì ít, kỷ niệm vẫn còn bàng bạc. Dân ta từ bao đời vẫn xem trọng chữ "sĩ" nên sự yêu kính các vị thầy đã trở thành nếp. "Muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn cho hay chữ phải yêu mến thầy", "Không thầy đố mày làm nên", hoặc văn vẻ và chữ nghĩa hơn, "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư", ông bà ta đã khuyên răn con cái như vậỵ Có điều, sự xuất hiện các vị thầy trong đời sống, hiểu theo quan niệm nhân duyên của Phật giáo, thì có thể là duyên may mà cũng có thể là nghiệp chướng! Và cho đến bây giờ, tôi vẫn còn trong trạng thái mù mờ khi phân định cái vòng duyên nghiệp đối với vị thầy khả kính Trần Ngọc Huyến! 

Cuối năm 1962, 17 tuổi, tôi tự nguyện đi vào quân đội. Cùng một bọn hơn 400 tên thư sinh khác, lần đầu tiên tôi được diện kiến thầy Trần Ngọc Huyến, Chỉ huy trưởng trường Võ Bị Quốc Gia VN, sau gần 10 tuần đổ mồ hôi, sôi nước mắt học bài học "bái sư" nơi miền Cao nguyên có hoa đào nở rộ vào dịp Xuân về. Đêm lễ nhập môn, quanh hàng đuốc lung linh trong gió lạnh, giữa Vũ Đình Trường bao la, thầy hiện ra như một vị thần đầy quyền uy (qua cái nhìn của một tên con trai mới lớn như tôi). Trong bộ lễ phục mùa Đông và qua giọng nói truyền cảm, tôi thấy thầy thật gần nhưng cũng thật xa"Thầy tôi" (xin được gọi như vậy) là hiện thân của cái đẹp quyến rũ đối với người khác phái, nhất là các vị nữ lưu ưa thích lính tráng. Tướng người dong dỏng gọn gàng, khuôn mặt phảng phất đường nét Tây phương với chiếc mũi cao, vẻ hào hoa pha nét cao ngạo hiện rõ trong lời nói, trong dáng đi và một số chúng tôi đã nhuộm thấm phần nào phong thái này! Hình như "hào hoa" và "cao ngạo" đã không có chỗ đứng trong quân đội ta và là hai chất xúc tác mạnh bạo tạo điều kiện cho đố kỵ và trù ếm! Phải chăng vì vậy, thầy tôi đã rời khỏi quân đội giữa khi những "nụ hồng", trong khu "vườn hồng" do thầy bỏ công sức vun trồng ở Đà Lạt năm nào, trở thành các loài thạch thảo cố vươn lên trên những vùng đất chết, khô cằn và cứng ngắc, khắp 4 Quân khủ! 

Thầy Trần Ngọc Huyến, đến với Trường Võ Bị Quốc Gia VN ở chức vụ Chỉ huy phó kiêm Văn hóa vụ trưởng, vào lúc tướng Lê Văn Kim đang là Chỉ huy trưởng. Sau cuộc binh biến năm 1960, tướng Kim ra đi, thầy thay thế chức vụ Chỉ huy trưởng với cấp bậc Trung tá. Đây là phần thưởng lớn lao trên bước hoạn lộ của thầy, vì theo quan niệm đào tạo một lớp cán bộ quân sự ưu tú cho quân đội đủ khả năng đương đầu với tình thế thời bình cũng như thời chiến của Tổng thống Ngô Đình Diệm, Chỉ huy trưởng phải là một Tướng lãnh. Cuộc binh biến năm 1963 đã mở rộng thêm bước vân trình của thầy. Để tưởng thưởng cho việc giữ an Quân trấn và Thị xã Đà Lạt trong những giờ phút chông chênh của đất nước, thầy được gắn thêm một bông mai bạc với Bảo Quốc Huân Chương và Anh Dũng Bội Tinh với nhành Dương Liễu. Trường Võ Bị Quốc Gia cũng được quân đội ân thưởng dây biểu chương màu Anh Dũng Bội Tinh, đền bù cho những đêm thức trắng chờ địch của Khóa chúng tôi bên bờ Suối Vàng, vùng Thác Prenn, và dọc đường mòn Vòng Lâm Viên, trong thời gian binh biến. Thầy rời trường với cấp bậc Đại Tá và lăn mình vào những môi trường đầy cạm bẫy và nguy hiểm hơn: Chính Trị. Có lúc thầy đã thăng tiến đến mức cuối con đường công danh: Thứ Trưởng Thông Tin. Đây là môi trường, tôi nghĩ, rất thích hợp với kiến thức và khả năng thầy. Bởi vì, thầy vào quân đội sau khi đã lấy xong mảnh bằng Cử nhân Văn chương. Với cái nhìn hẹp hòi và quan niệm thiển cận của cá nhân tôi, người chọn văn chương làm hướng đi cho đời mình, ít hay nhiều, cũng là những con người mang một tâm hồn lãng mạn. Họ có được một quan niệm bao la, vị tha và khoáng đạt về tình yêu, ngay chính đối với tình yêu tổ quốc. Người thiếu chất lãng mãn trong hồn, tình yêu có chăng cũng chỉ là kết quả của cân đo và tính toán, ngay chính đối với quê hương và đất nước. (Không biết có đúng không đây?!). Tính lãng mạn cộng với chất cao ngạo trong người đã tạo cho thầy tôi một cái nhìn khinh thế, ngạo vật. 13 năm sau ngày mất nước vào tay Cộng sản và trong kiếp lưu vong, ở tuổi đời 64, thái độ sống này vẫn còn đậm nét trong tâm thư thầy viết cho Khóa 16, nhân ngày kỷ niệm 25 năm rời trường Mẹ của Khóa này, ở tiểu đoạn giải thích về nguồn gốc danh từ "Cùi" (một danh xưng trong nội bộ Sinh Viên Sĩ Quan Trường Võ Bị Quốc Gia VN và nó đã chiếm ngôi vị trìu mến trong Truyền Thống của Trường):
"Danh từ xấu xí 'Cùí được tôi dùng (gọi SVSQ) để phản ứng sự chống đối của các cấp cao trong quân đội thời ấy, và sự nghi ngờ về hiệu quả chương trình huấn luyện mới.
Thâm ý của tôi là một mặt chuẩn bị tinh thần học trò mình thế nào để 'Sinh tồn vẻ vang' với mọi nghịch cảnh sau ngày ra trường, kể cả bí quyết xử thế với các thượng cấp 'răng đen mã tấu, ác và ngu; mặt khác, luyện sự chịu đựng, gan lì đừng để nghịch cảnh hoặc loại thượng cấp này 'bẻ gẫý; đồng thời sẵn sàng chấp nhận sự ngược đãi của kiếp 'làm hủi -làm cùí, sống biệt lập với người đồng bệnh, trong khi bị quần chúng khinh tởm, lánh xa, mà vẫn 'vui vẻ', 'cao sang' làm 'cái đẹp'. 

Tôi tin chắc là phương pháp huấn luyện mới sẽ thành công và toán sinh viên đầu tay của tôi sẽ gây tiếng vang sau ngày ra trường. Vì vậy, tôi dùng danh xưng xấu xí 'Cùi để gọi sinh viên của tôi như là lời thách đố cao ngạo với những ai trong chính phủ và quân đội, không tin ở phương pháp của tôi và tài năng của sinh viên do phương pháp ấy tạo nên." Thành kiến nặng nề và thái độ hành sử cứng ngắc đối với thành phần ăn hại đái nát, nhưng lại đầy đủ uy quyền định đoạt vận mệnh quốc gia và quân đội mà thầy gọi là 'răng đen mã tấu, ác và ngu, đã đem đến cho thầy nhiều tai ương. Đã có thời gian thầy bị đày, bị đì theo chân các đơn vị hành quân tác chiến cấp tiểu đoàn vùng Cao nguyên Pleiku, Kontum. Cũng chính trong thời gian thăng trầm đầy gian truân này, thày đã sống thật gần với đám học trò do thầy đào tạo và đã nhìn tận mắt để cảm thông hơn cái gánh nặng của chiếc ba lô trên đôi vai gầy thiếu dinh dưỡng của người lính trong chiến trận mà cái chết thật gần như hơi thở. Có lẽ cái cay nghiệt của định mệnh đã đến cuối đường nên thầy được phép giải ngũ, trở về cuộc sống an nhàn nơi đô thị, với chức vụ Giám đốc (nhân viên) Esso. Tuy nhiên, tâm tình thầy chắc hẳn không bao giờ được tự tại, an nhàn khi nghĩ về đám học trò, những đứa con tinh thần do thầy đào tạo, đang còn miệt mài nơi những trận chiến bốc lửa, đẫm máu khắp 4 Quân khu, trong âm thanh tiếng đạn pháo hằng đêm vọng về đô thị ngày một gần hơn. Một kẻ sĩ như thầy làm sao có thể bình chân như vại khi chứng kiến công trình chiến đấu để tự tồn của quân, dân miền Nam đang đi dần vào ngõ cụt?! Giờ thứ 25 của cuộc chiến, thầy cầm lại ống phát tuyến của chiếc máy truyền tin quân đội để cất lên tiếng gọi đàn, cổ võ đàn con tinh thần trong việc bảo vệ từng phần đất quê hương, trong khi bọn người ăn trên ngồi trước, 'răng đen mã tấu, ác và ngu, đã cao bay xa chạy từ bao giờ. Tiếng gọi máy cho học trò trong cơn hấp hối của đất nước như tiếng kêu bi thiết của chim mẹ khi linh cảm được mối bất an cho chiếc tổ và đàn chim con. 

Bên cạnh thái độ cao ngạo với đời, thầy tôi là con người tự trọng và tự giác. Không đắn đo, áy náy để thừa nhận lầm lỗi trước thiên hạ. Sự xích mích giữa Trung tá Vĩnh Lộc trưởng phái đoàn chấm thi mãn Khóa 15 và Trung tá Trần Ngọc Huyến Chỉ huy trưởng đã được giải quyết trong tình tự Huynh Đệ Chi Binh khi thầy đứng lên nhận trách nhiệm và lỗi lầm về phần mình, trong phiên họp kết thúc có đầy đủ sĩ quan các cấp. Hai đức tính này đã được viết thành giáo điều tâm niệm của người SVSQ/TVBQG. 

Kỷ niệm giữa thầy và Khóa chúng tôi đầy âm ấp qua những giờ Lãnh Đạo Chỉ Huy do thầy diễn dạy. Mùa Văn Hóa, thường thì mỗi tuần một lần, thầy đến với chúng tôị Không khí oi nồng của đất nước trong giai đoạn tiền binh biến 1963, thầy đến giảng huấn thường xuyên hơn, nhưng ít nói hơn thường lệ và để cho chúng tôi tự đặt câu hỏi cũng như đưa ra câu bàn thảo trước những biến động chính trị, biểu tình sôi sục. Một câu hỏi từ một người trong chúng tôi đã đặt ra với thầy: "Trung tá nghĩ gì về tình hình đất nước và chế độ hiện tạỉ" (Câu hỏi được nêu lên vì đa số chúng tôi đều biết cảm tình của thầy đối cá nhân Tổng thống Diệm và cũng muốn hiểu chiều hướng của thầy đối với cuộc "cách mạng" tháng 11 năm 1963. Sự tôn kính và thương mến của thầy đối với vị nguyên thủ quốc gia được gián tiếp phản ảnh nhiều lần trong các giờ Lãnh Đạo Chỉ Huỵ Khi đề cập đến Tổng thống Diệm, thầy thường dùng danh xưng "ông Cụ" để gọị) Thầy đắn đo vài phút rồi đưa ra câu trả lời ngắn: "Các anh nghĩ sao thì tôi nghĩ vậy." Suốt thời gian binh biến, thầy rất bận rộn, vừa lo việc an ninh phòng thủ trường, vừa sắp xếp bố trí các cánh quân ngăn chận xâm nhập trên mọi ngả đường dẫn về Đà Lạt và cũng vừa để ý đến thái độ chính trị của vị Thị trưởng. Thầy như con thoi giữa Trường và Thị xã Đà Lạt. Khóa chúng tôi, một số được phân phối đi các nút chận, số khác lo phòng thủ trường. Đêm chong mắt gác, ngày phờ người trên bãi tập tác chiến. Và "tai nạn" cũng đã xảy ra cho Khóa chúng tôi! Ngày đó, theo đúng chương trình huấn luyện, Khóa chúng tôi phải lưu lại bãi tập nguyên ngày, nhưng vào khoảng gần trưa, chúng tôi được lệnh trở về trường gấp để thay quân phục và vào giảng đường để nghe hiểu thị của vị Chỉ huy trưởng. Buổi trưa Đà Lạt mùa Thu, gió hiu hiu cộng với cái mệt mỏi trong những ngày qua - đêm canh gác, ngày đổ mồ hôi thao trường-, và thời gian chờ đợi thầy cũng khá lâu (hơn 2 tiếng) đã du chúng tôi vào giấc ngủ..gục trên bàn học! Thầy đột nhiên hiện ra. Lớp học lặng yên, chỉ có âm thanh ro ro của vài tiếng ngáy mạnh bạo và dĩ nhiên là không có tiếng hô dũng mãnh "Vào Hàng...Phắc" của người trưởng lớp! Khi nghe được lời báo động hốt hoảng của vài người bạn tỉnh ngủ, cả lớp như bị điện giật, vội ra khỏi cơn mơ về... làng! Thầy vẫn còn đứng sau cánh cửa lớp đã khép; anh trưởng lớp vội vàng ra mời thầy vào! Thầy bước lên bục, tay cầm chiếc cặp da, nách kẹp chiếc gậy chỉ huy và lần đầu tiên tôi thấy được nét giận dữ hiện trên khuôn mặt thầy! Thủ tục chào kính đã xong, chúng tôi vẫn còn trong tư thế đứng nghiêm nhưng thầy không phất tay cho phép chúng tôi ngồi xuống ghế như thường lệ. Tiếng thầy oang oang trong cái yên lặng dị kỳ của lớp học: "...Tôi cứ tưởng các anh là những bông hoa hồng trong khu vườn hoa ngát hương, nhưng thật sự các anh chỉ là...Tôi phạt cả Khóa chạy quanh Vũ Đình Trường từ ngay bây giờ cho đến giờ cơm chiều." Phán xong, thầy tôi nện mạnh gót giày, bước ra khỏi giảng đường. Lúc bấy giờ, tôi cảm thấy lệnh phạt thật oan ức và bất công. Chúng tôi, một bọn trai thời binh lửa, về học vấn đã vượt qua Trung học và đa số đã mài đũng quần ở các giảng đường Đại học, ít nhất là 1 năm, lời trách mắng nặng nề của thầy trong cơn giận dữ đã tạo nên nhiều suy tư và phiền muộn. Tuy nhiên, sau này, nghĩ lại, tôi thông cảm cái phản ứng tâm lý của thầy lúc ấy. Trong khi lửa "cách mạng" hừng hực bùng cháy cao ngọn trong tâm tư, thầy vội vã bỏ hết công việc cần thiết ngoài Thị xã để hăm hở về lại trường hầu chia xẻ với chúng tôi. Nhưng khi bước vào lớp học, chứng kiến cảnh tượng đám gà chết, gục đầu yên lặng "suy tư" trên ghế học bên cạnh sách vở ngổn ngang, bảo sao thầy không giận! Quả tình, thật mất hứng! 

Giờ Lãnh Đạo Chỉ Huy của thầy đã gieo vào đầu óc trinh nguyên của đám trai mới lớn chúng tôi cái tình cảm thiết tha, đậm đà với đất nước và nhân dân. Bởi vì, theo thầy và qua lời nhắn nhủ với chúng tôi của "ông Cụ": đất nước ta đang còn lạc hậu, dân ta còn quá lầm than, nghèo đói, các anh là những người phải đến với họ bằng tình thương và sự che chở. Thầy đã đem tâm huyết mong đào tạo chúng tôi thành một lớp võ sĩ đạo mới với phong thái hào hoa (an officer and gentleman). (Về điểm này hy vọng rằng chúng tôi đã không phụ công thầy). Từ mầm mống tình yêu cao thượng đó, lý tưởng đã nở hoa - lý tưởng quốc gia, dân tộc. Cái lý tưởng mà sau bao thăng trầm dời đổi, bao nguy nan, khổ nhục, vẫn còn miên man trong tâm trí đa số học trò của thầy, dầu hiện tại tóc họ đã ngả màu hoa cau, hoa bưởi. Thầy còn dạy chúng tôi cung cách đối xử với người khác phái bằng thái độ tương kính. Cầm đũa, nâng ly; cầm dao xẻ thịt. nhất nhất phải phù hợp với tính chất hào hoa trong lời nói và cử chỉ... 

Từ lúc xa thầy cho đến khi xảy đàn, tan nghé, chúng tôi ít có dịp gặp lại thầy. Cá nhân tôi được hân hạnh tái ngộ thầy trong hai dịp. Một lần tại trại Không quân Anderson đảo Guam, tháng 5 năm 1975, tôi đứng xa xa nhìn thầy đang hàn huyên với một số người tị nạn khác. Lòng tôi muốn chạy ngay đến bên thầy để nói lên lời chào kính, nhưng đôi chân tôi lại cứ ì ra một chỗ! Tại vì, tôi cảm thấy xấu hổ khi nhớ đến lời thề lúc ra trường... 

Lần thứ hai, vào khoảng cuối thập niên 80, người em thầy, anh Trần Ngọc Nhuận (đã qua đời vài năm trước) điện thoại báo tin cho tôi hay thầy viếng Calị Tôi đã thông báo cho anh em cùng Khóa đón tiếp thầỵ Dầu tuổi đời đã cao, thầy vẫn giữ được phong thái năm nào -giọng nói vẫn truyền cảm và cả con người thầy vẫn tỏa ra nét cao ngạo cố hữụ Trong lúc hàn huyên tâm sự, tôi hỏi dọ ý thầy về đường hướng tương lai cho đất nước, thầy trầm ngâm nhuốm vẻ u buồn: "Tôi già rồi anh, dạo này tôi học cách nấu phở. Nhìn nồi phở sau khi hạ lửa, cặn cáu, bọt bèo nổi lên, đưa tay vớt không xuể... tôi đâm cười thầm với chính mình." Khi được trình bày về tổ chức của Khóa chúng tôi, thầy đã không ngần ngại, tự nguyện xin tham gia đóng góp để giúp đỡ những "Cùi" còn kẹt lạị Lúc chia tay, thầy tôi rưng rưng lê.. tôi đè nén cảm xúc, bước vội đi... Và đó là lần cuối cùng tôi được vinh hạnh trùng lai người thầy cũ! 

Trên phương diện con người và sự phục vụ, thầy tôi là một trong những tài năng lớn của đất nước. Về phương diện tổ chức và thiết kế, suốt đời binh nghiệp và ngay cả sau này, tôi ít gặp được mẫu người như thầỵ Những kế hoạch huấn luyện sinh viên sĩ quan sở dĩ thành công là do công trình tim óc trong giai đoạn thiết kế. Thầy cũng thường đến các bãi tập quân sự và các lớp học văn hóa để kiểm tra và trắc nghiệm sự khả thi và mức độ thâu lượm của sinh viên. Tuy đã rời xa Trường Võ Bị, bóng hình thầy vẫn còn phảng phất mỗi lần trường tổ chức Lễ Truy Điệu vì thầy là tác giả bài văn tế Chiến Sĩ Trận Vong (từ Khóa 12) với những đoạn văn tế đầy kích động ngậm ngùi: 

"Lúc bấy giờ... 
Nơi cánh đồng chim Bắc Việt 
Bên con rạch nhỏ Cà Mau 
Trong cánh rừng sâu Trung Việt 
Phút chốc... Liệt vi.... đã trở nên người thiên cổ 
Ôi! sự nghiệp đang tâm đeo đuổi 
Nay phải đành gián đoạn nửa chừng 
................ 
Mô đất lạ chôn vùi thân bách chiến 
Đám sương mù tàn tạ mảnh chinh y... 
................... 
Chí tuy còn mong hăm hở 
Nhưng sức không kham nổi đoạn đường." 

Công trình xây dựng thầy để lại nơi trường xưa đã trở thành nếp, thành truyền thống lưu lại đến ngày naỵ Đặc san Đa Hiệu, tờ báo của trường do thầy khởi xướng và đặt tên, vẫn còn sống mãi trong sinh hoạt của các "Cùi" tại hải ngoạị Tâm huyết của thầy còn theo chân đám học trò sau khi ra trường bằng tập cẩm nang bỏ túi, Cẩm Nang SVSQ/TVBQGVN, trong đó một số kiến thức quân sự căn bản được đúc kết. 

Đối với Quân Lực VN Cộng Hòa, chương trình em gái Dạ Lan, đứa con tinh thần mà thầy cống hiến cho quân đội, một thời đã là niềm an ủi to lớn cho những người lính trận trên 4 Quân khu, trong đêm khuya, nơi bãi chiến: "Các anh chiến sĩ can trường trên mọi nẻo đường đất nước..." 
"Nhân vô thập toàn", ông bà ta thường bảo vậy, thầy tôi cũng chỉ là con người của trần thế và chắc hẳn không đạt được mức toàn vẹn của một thánh nhân. Tuy nhiên, phần đời trải dài trong cuộc sống, thầy đã thể hiện đầy đủ ý nghĩa của nó. Kết thúc bài viết kính dâng thầy, tôi xin được ghi lại một đoạn di bút trong tâm thư thầy gửi đến Khóa 16: 
"... Nhưng tôi biết rõ là việc nhân tạo đều phải lệ thuộc vào hiện tượng 'tương đốí. Đời Trần đã có Trần Bình Trọng, thì cũng đã có Trần Ích Tắc; đời Lê có Lê Lai thì cũng đã có Lê Chiêu Thống. Vì vậy, khi viết bài này, tôi chỉ muốn Tri Ân và Hãnh Diện, nhớ tới khoảng thời gian ngắn khi đoàn trai này, trăm người như một, đã thực sự tỏ ra kiêu hùng, gây nên tiếng vang và gương sáng cho các khóa 17, 18, 19 và các khóa về sau noi theo.
Sự kiêu hùng, tài đức của các thế hệ Võ Bị này đã làm cho giặc cộng thù ghét quân trường đào tạo nên họ, đến nỗi năm 1985, trong cuộc phỏng vấn con tôi về chương trình đoàn tụ gia đình, nhân viên cộng sản còn căm hờn hỏi 'Anh còn nhớ cha anh đã chỉ huy cái 'Lò sát sanh Đà Lạt' không?!! 
Nhìn lại 25 năm về trước, tính lại sổ sách, ta nhận thấy gì? Nước chúng ta đã mất. Bạn hữu chúng ta thì người đã chết, kẻ đang đau khổ trong cái thế giới tối tăm mà thú vật đang trả thù con ngườị Mộng ước của chúng ta 25 về trước, đâu có phải là nhận kiếp tị nạn trên vùng đất xa lạ nầy, làm cái công việc này, ẩn náu dưới mái nhà nầy, và mỉa mai hơn nữa, là mang cái quốc tịch này?
Vậy còn mộng ước bây giờ? 
Thôi! Hãy yên lặng, dừng mọi sự ước đoán tại đây." 

Riêng tôi, cái lý tưởng thầy gửi gấm vào đầu óc non dại tuổi hoa niên, tôi vẫn còn trân quý đến hôm naỵ Những khuya trằn trọc trở mình, con tim như đau nhói, thoang thoảng lời giảng dạy của thầy, lời thề nơi trường cũ: Trung thành với tổ quốc và dân tộc. Tai nạn (?) hơn, cái tính cao ngạo nơi thầy tôi đã học thuộc và thấm nhuần thật kỹ nên cứ xách ba lô đổi vùng dài dài trên suốt hành trình lính trận! Cho đến bây giờ, sau bao năm nhìn lại, tôi vẫn cứ lấy làm tự hào về một đoạn đời dĩ vãng dù "công danh đi xuống, phú quí thụt lùi", nhưng vẫn "Sinh tồn vẻ vang" như kỳ vọng của thầy! Phải chăng tôi thuộc mẫu người thắp đuốc đi tìm hạnh phúc trong khổ đau của chính mình?! Là phúc hay họa, là duyên hay nghiệp về cuộc hạnh ngộ giữa học trò và thầy đâỷ! Câu tự vấn bao năm không có lời giải đáp và cũng sẽ không bao giờ có. 

Sáng nay, buổi sáng mùa Thu, khung trời đất khách có mây xám giăng đầy, có cơn gió lạnh miền Tây Bắc Mỹ và quanh tôi, lá đã đổi màu vàng ảm đạm, tình cờ nhận được tin đau buồn: Thầy đã ra đi! Không, Thầy chỉ Khuất Bóng, đúng như ý nghĩa câu nói của tướng Mac Arthur -Thầy chỉ "fade away". Bởi vì, vết tích Thầy vẫn còn hằn sâu trong ký ức và trong sinh hoạt của đám học trò ngày xưa. Xin thành kính dâng nén tâm hương tạ ơn thầy.
Phan Thiết Phạm Đình Thừa 
Ngày 17 tháng 11 năm 2004.